Lối chơi của các cụ cầu kỳ, tinh tế nên giới cổ vật thường ví họ như là những "dị nhân" của làng cổ đồ Hà thành.
Ngày Tết, bao giờ giữa nhà cũng có một cốc hoa thuỷ tiên, mà phải là loại hoa đích thân gia chủ tìm mua, mang về tự gọt gốc để hoa nở đúng sáng mồng Một Tết. Trong thư phòng bao giờ cũng có 3 tầng hương thơm khác nhau, trên cùng là hương của hoa tươi, ở giữa là hương thơm huyền ảo của trầm, phía dưới cùng là mùi thơm từ chiếc huân y.
Đó chính là lối chơi cầu kỳ, tinh tế của những người chơi cổ vật đầu tiên ở Hà Nội như anh em ruột nhà cụ Phúc Nguyên, Phúc Long; cụ Vĩnh, cụ Nguyên Ninh, cụ Hàn Liên, cụ Tiêu… Lối chơi của các cụ cầu kỳ, tinh tế ở mọi góc cạnh nên giới cổ vật thường ví họ như là những "dị nhân" của làng cổ đồ Hà thành.
"Dị nhân" đồ cổ sang bậc nhất
Giá gương xưa cụ Nguyên Ninh ngắm cổ đồ.
Người Hà Nội xưa chơi cổ đồ một cách sang trọng, lịch lãm và trân trọng chúng như một người bạn nên khi có thêm được món đồ cổ nào thì các cụ thường hay dùng những câu như: Tôi vừa "cưới" được món đồ đó về rồi, hoặc tôi vừa "rước" được, đón được món đồ ấy về rồi, chứ không dùng từ "mua" như bây giờ. Đó cũng chính là phong cách lịch lãm của người Tràng An xưa vậy.
Hình ảnh chàng công tử Nguyên Ninh xưa mỗi khi ra khỏi nhà bao giờ cũng đóng bộ comple, cà vạt, nước hoa thơm. Ấy là một người Hà Nội gốc rất chú trọng đến cách ăn mặc. "Dị nhân" cổ đồ Nguyên Ninh tên thật là Nguyễn Duy Ất, nhà ở 11 Hàng Than. Sở dĩ người ta gọi là cụ Nguyên Ninh bởi ông là đích tôn của dòng họ sáng tạo ra thứ bánh cốm Nguyên Ninh trở thành đặc sản của Hà Nội gần 140 năm nay.
Mẹ của ông Ất là bà Hoàng Thị Đích, goá bụa từ năm 17 tuổi rồi ở vậy nuôi con, phụng dưỡng mẹ chồng. Bà được vua Khải Định đích thân ban phong cho bốn chữ "Tiết Hạnh Khả Phong" danh giá. Người chòm xóm thì quen miệng gọi bà là cụ Cốm. Gia đình cụ Cốm ngày ấy là thương gia giàu có nổi tiếng khắp vùng nên người con trai cụ là Nguyễn Duy Ất vốn từ bé đã có phong thái của một con nhà giàu có.
Ông Nguyễn Duy Ất thừa hưởng ý chí của mẹ và truyền thống của dòng họ Nguyễn Duy, đã làm cho bánh cốm Nguyên Ninh thêm cường thịnh. Lịch lãm, giàu có nên ông Ất nổi tiếng là tay chơi cổ đồ khét tiếng bậc nhất Hà thành bấy giờ. Nhà giáo Ngô Mạnh Cường (người chơi đồ cổ nổi danh Hà thành bây giờ) vốn là cháu nội của cụ Tiêu, một người chơi cổ đồ có tiếng cùng thời với cụ Ất kể: "Thời Pháp, cụ Ất là một người nổi tiếng trong giới chơi đồ cổ. Ông lịch lãm, tiếng Pháp nói như gió. Cổ đồ bày trong nhà ông theo một lối chơi khác hẳn người ta".
 |
Bức tranh cổ đồ bằng ngọc với hai câu đối vịnh hai bên, hoành phi phía trên của cụ Nguyên Ninh. |
Cách chơi của cụ Ất cũng đầy chất "công tử Bạc Liêu", khi một lần tìm mua được một tảng lũa đá về đến nhà thì gặp phải cái cửa chật, ông liền đập bỏ luôn cái cửa chỉ để mang bằng được tảng lũa đá vào trong. Bộ ghế đẩu quý của ông nhìn qua cứ tưởng là những chiếc ghế không đồng bộ lắp ghép vào nhau một cách khiên cưỡng. Nhưng đó lại là một cách chơi "khác người", giải thích với bạn chơi ngày ấy, ông Ất bảo: Mỗi món đồ có một cái đẹp riêng, để với nhau thì cùng một lúc ngắm được nhiều cái đẹp.
Đó là những chiếc đẩu lạ mắt với chạm khắc đầu lân, chân móng. Mỗi chiếc đẩu riêng lẻ ấy đi cùng với chiếc bàn độc đáo với diềm ngoài chạm cúc dây bằng đồng, mặt trong là đá, chân bàn chạm trúc. Chỉ có điều, để có được cái thú khác người ấy, cũng cầu kỳ và tốn kém vô cùng. Bởi không phải lúc nào cũng tìm ngay được chiếc đẩu ưng ý riêng lẻ để lắp ghép chúng vào với nhau, chưa kể số tiền bỏ ra để mua riêng từng chiếc đẩu ấy có thể mua được hàng chục bộ đẩu đồng bộ khác.
Lối chơi cổ đồ của "dị nhân" ngày ấy sang trọng và lịch lãm đến nỗi có lần cụ Tiêu ở Châu Long mang biếu cụ Ất một lọ hoa thuỷ tiên thì đúng một tuần sau, cụ Ất bê cả khóm thuỷ tiên đang đựng trong chiếc cốc pha lê đặt mua từ bên Pháp mà cụ vốn rất yêu thích, giữ gìn cẩn thận sang biếu lại cụ Tiêu. Vài ngày sau, cụ Tiêu lại mang chiếc bể tím sang biếu lại.
Trong số những người chơi cổ vật đầu tiên ở Hà Nội ngày ấy, có lẽ chỉ có cổ vật của cụ Nguyên Ninh đến nay vẫn còn lại phần lớn. Nhưng khi cụ mất đi, người ta ít có cơ hội được thưởng lãm cổ đồ quý của cụ. Món đồ quý cuối cùng mà người Hà Nội biết rõ và được thưởng thức là chiếc đỉnh ngọc cao chừng 27 cm.
Lối chơi âm dương ngũ hành…
Nếu như cụ Nguyên Ninh thuộc thế hệ thứ hai của giới cổ đồ Hà thành thì ở thế hệ thứ nhất có các cụ Phúc Nguyên, Phúc Long, cụ Vĩnh, cụ Cả Liên. Họ chơi cổ đồ và thưởng ngoạn chúng theo lối cung đình Trung Hoa, theo kiểu bề thế của một gia đình "danh gia vọng tộc". Mùa đông các cụ bày đồ màu đỏ gợi cảm giác ấm cúng, mùa hè lại bày màu trắng - đỏ gợi cảm giác mát mẻ. Bình cổ màu đen thì bao giờ cũng đi với màu vàng, lọ khổng tước lục thì bao giờ cũng phải đi với cúc trắng, lọ màu trắng thì chỉ cắm hoa hải đường hoặc đào bích. Trong phòng bày cổ đồ thường có một chiếc giá gương lớn để gia chủ dù ngồi một chỗ vẫn có thể ngắm được tất cả các cổ vật.
Nhà giáo Nguyễn Trường là cháu nội của cụ Phúc Nguyên kể lại, phòng khách của ông Phúc Nguyên ở 11 Hàng Gai hồi ấy (năm 1939), cổ vật được bày trong phòng khách bao giờ cũng phải là cổ đồ nội thất như sập, bàn ghế, tranh treo tường. Ở giữa phòng khách bao giờ cụ cũng treo một bức tranh to (hay còn gọi là đại kinh), hai bên có câu đối, phía dưới là chiếc bàn ngang bày lọ hoa bên phải, giá gương bên trái. Bộ ghế vách và trường kỷ bày hai bên, tựa lưng vào tường tạo cảm giác vững chắc rồi kế đến mới là bộ đẩu kê ở giữa, nơi chủ nhân thường ngồi khi tiếp khách.
Cầu kỳ hơn là bộ bàn chữ triện của cụ Phúc Nguyên. Ấy là chiếc bàn chữ triện bày đồ cổ theo lối tĩnh vật (cao, thấp), đi theo đường kỷ hà (đường gãy góc). Trên chiếc bàn chữ triện, phía bên trái ở vị trí cao nhất bao giờ cũng là chiếc bình cổ để cắm bút, mặt ngang của bàn luôn để một chiếc lư đốt trầm là món đồ không thể thiếu trong gia đình cổ ngoạn xưa và cuối cùng là ống cắm những chiếc lông công đẹp đẽ, tạo dáng bay lượn mềm mại.
Cũng giống như cụ Nguyên Ninh, cụ Phúc Nguyên ngày ấy vốn là gia đình thương gia nổi tiếng giàu có đất Hà thành với tiệm tơ lụa nổi tiếng trên phố Hàng Đào nên bị ảnh hưởng của lối chơi cổ vật mang phong cách quý phái, sang trọng, lịch lãm của cung đình. Thư phòng nơi bày cổ đồ bao giờ cũng phải có cửa để trông ra vườn, mà vườn thời ấy chỉ bày những cây rất nhỏ được chăm chút từng li từng tí chứ không bày cây to như bây giờ. Vườn phải bày biện, trang trí, sắp đặt theo phong thuỷ với đủ cả cây cối, bể nước.
Thời bấy giờ, để mua được món đồ cổ đẹp, các cụ thường ra phố Hàng Bồ để tìm. Bởi ngày đó người Trung Quốc theo đường xe lửa Vân Nam và đường biển từ Hồng Kông vào Việt Nam qua Hải Phòng, và chỉ bán ở một cửa hiệu duy nhất của người Trung Quốc trên phố Hàng Bồ.
Ông Ngô Mạnh Cường - một người chơi đồ cổ có tiếng hiện thời, nhận xét: "Cách bày biện cổ vật theo kiểu cao thấp, ngang dọc, theo lối âm dương, ngũ hành là cách chơi cầu kỳ, tinh tế của người xưa. Sự cầu kỳ trong cách chơi của các cụ ngày xưa còn thể hiện ở cách bày cổ đồ theo tứ mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông. Đó là bày đồ có gam màu lạnh vào mùa hè còn mùa đông lại bày các đồ có gam màu nóng. Căn phòng bày đồ cổ của người Hà Nội xưa cũng không suồng sã như bây giờ, phòng ấy không phải ai cũng vào được. Ngay cả việc lau chùi, dọn dẹp nhiều khi cũng đích thân các cụ làm".
Xteen1.net - Theo Gia Đình
Nhãn:
Tin Tức Thường Nhật
Ý kiến bạn đọc [ 0 ]
Đăng nhận xét